8/31/15

Hugfangandi Hersetingin

Operation Valentine. Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
“Føroyar vóru hersettar av Onglandi undir 2. veraldarbardaga”. Setningurin loypur neyvan hvøkk á nakran. Tað er ein søgulig sannroynd. Almenn vitan. Men hvat var tað í roynd og veru sum hendi? Henda spurning hevur Det Ferösche Compagnie sett sær fyri at kanna nærri í leikverkinum Operation Valentine, ið verður framført í Sjónleikarhúsinum í hesum døgum.

(Ummælið stóð á prenti í Sosialinum t. 28. August 2015).

Lat tað vera sagt beinavegin: øll burdu farið til Operation Valentine. Tað er tað vert. Samstundis havi eg ikki hug at avdúka nakað sum helst um leikverkið, tí tað roynist best um ein ikki veit ov nógv frammanundan. Fari tó at royna at siga eitthvørt varisligt um mína uppliving av frumframførsluni fríggjakvøldið 21. august.
Søguligar sannroyndir, eisini tær nógv umrøddu, hava onkursvegna lyndi til at “smalkast” við tíðini. Hendingarrík og kompleks tíðarskeið gerast sum frá líður til slagorð og yvirskriftir, og nuansurnar og smálutirnir kámast við árunum. Ættarlið fella frá, og tað er sum at vit gloyma allar síðugøturnar og skýmaskotini, har lívið var livað. Í so máta eydnast tað við Operation Valentine at minna okkum á, at aftanfyri hina dominerandi søguligu frásøgnina búgva ótaldar søgur og lagnur.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Rivur í tíðini
Hetta er fjórða leikverkið, ið Det Ferösche Compagnie er farið undir síðani kompaníið var stovnað í 2010. Áður hava tey lýst føroyskar sagnir og frásagnir í En rejse udi Færø 1781-82 (2011) og Regn (2012). Hesuferð eru nýggjari tættir í føroyskari søgu til viðgerðar. Í forhøllini í Sjónleikarhúsinum verða myndir og lutir frá Krígssavninum sýndir, og tá tú trínir innar fært tú bjóðað drekkamunn og smákøkur. Biscuits, grønar keks o.a., ið riggar væl afturvið bretskt-føroyska huglagnum, og tú kennir teg vælkomnan.

Eftir eini løtu bjóða leikararnir Kjartan Hansen og Kristina Sørensen Ougaard okkum innar í teatursalin í Sjónleikarhúsinum. Bert heilt fá sitipláss eru, og hugskotið er at áskoðararnir standa og ganga frítt runt. Komin innar stilla tey flestu seg framvið vegginum báðumegin gólvið. Meðan ljóst er inni, leggja teir báðir leikararnir fyri við at greiða frá, hvussu bretskir hermenn og føroyskar gentur plagdu at dansa í hesum salinum. Hvussu børnini leitaðu sær í kjallaran í Sjónleikarhúsinum, fyri at kaga upp gjøgnum rivurnar í gólvinum, og hvussu føroyskir menn plagdu at hyggja langtandi inn gjøgnum vindeyguni. Sjálv eru vit sum áskoðarar sloppin innar í tað allarheilagasta – teatursalin – og tað er sum um rivurnar og vindeyguni gerast metaforar fyri alt leikverkið. Her gloppast eisini rivur, men hesuferð er talan um rivur aftur í tíðina. Vit sleppa at kaga í gjøgnum tær, og fáa eitt innlit í lívið fyrr. Lívið í øllum tess ósagda ruðuleika.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Minimalistiskt og ósentimentalt
Hóast móttøkan úti í forhøllini er hugnalig, gerst hetta ikki nøkur sentimental ella nostalgisk tíðarsýning. Tvørturímóti. Her er eingin útgerðarmikil pallseting við søguligum búnum og leikgripum. Ístaðin fáa vit eina luftkenda og minimalistiska pallseting, har alt beinavegin kennist elementert: ein presending, ull, hoygging, skíggj og einar hertiknar Føroyar í leysari luft. Hersetingin ímyndað sum liminalt vektloysi, har fortíð og framtíð upploysast, og vit ferðast aftur og fram í tíð.
Spælt verður frá byrjan við hugtakið “myrkalegging”, ið sum kunnugt var altumráðandi í krígsárunum, og salurin er tískil myrkalagdur ein fittan part av leiktíðini. Ljósspælið sleppur til sín rætt, og í hesum skapta skuggarúmi kunnu søgurnar veruliga spenna seg út. 

Tað er dámligt, at kompaníið torir at fara so einfalt til verka sum í hesum føri, við m.a. at lata staðsetingina – Sjónleikarhúsið – tala fyri seg. Leikurin fær líkasum ein impressionistiskan dám av hesum, og sum áskoðari fært tú møguleikan at tulka og fabulera víðari yvir upplivingarnar. Eitt nú verður áðurnevnda presending nýtt bæði sum filmslørift til gamlar s/h filmsstubbar, og sum lørift fyri skuggaleiki, har skuggamyndir av søguligum persónum vera vaktar til lívs. Hetta er sterkt og súmbolskt. “Life is but a walking shadow”, sum Shakespeare á sinni lat Macbeth taka til. Øll hesi fólkini, ið livdu fyri 70 árum síðani, vóru akkurát líka livandi sum eg og tú. Hendingarnar vóru júst líka aktuellar sum alt tað, ið vit í dag halda vera av ovurhonds stórum týdningi og mala í kring um. Nú er alt farið, ið tey fingust við tá, og eftir eru bert minnir, filmsstubbar og frásagnir í onkrari bók. Ein dag vera vit eisini frásagnir. Ella kanska bara gloymd. Løgið at hugsa sær.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Treytaleys tilgongd
Die Ferösche Compagnie er ein tvørlistarligur felagsskapur, og Operation Valentine fevnir um bæði sjónleik, tónleik, dans, ljóðsniðgeving, ljóssniðgeving, grafikk, videolist, installatiónslist o.a. Í tilgongdini handan leikverkið hava limirnir funnið fram ein hóp av tilfari umvegis samrøður, upptøkur, bøkur og søgur frá fólki, ið upplivdu krígsárini 1940-45. Sum áskoðari kennir tú eisini á tær, at eitt serstakliga ríkt kelduvað býr aftanfyri. Tað er helst ógjørligt at fáa alt við í leikin, og frásøgnin er heldur ikki kronologisk. Havandi hesi viðurskifti í huga, umframt at leikverkið altso er gjøgnumført tvørlistarligt, er tað av sonnum hugtakandi hvussu elegant og einfalt endaliga úrslitið er vorðið. Hetta eigur DFC toymið og ikki minst íslendski leikstjórin Egill Heiðar Anton Pálsson rós uppiborið fyri.

Ongin ivi er um, at bretska hersetingin hevði kollveltandi ávirkan á politiska landslagið í Føroyum, og aftaná kríggið var ógjørligt at venda aftur til gomlu støðuna. Kærleiki, útlongsul, loysingarhugur, sjálvfatan; alt var endavent í krígsárunum, tá 20. øld kom brakandi inn í føroysku tilvitskuna. Hesi viðurskifti eru eisini treytaleyst endurspeglaði í leikinum á meir enn ein hátt, og eg kann siga so frægt sum at bæði fólkaatkvøða og atkvøðuuppteljing eru avgreiddar áðrenn leiklok.
Loysingarvongurin fekk sum kunnugt meiriluta á fólkaatkvøðuni í ’46, og eina løtu vóru Føroyar sjálvstøðugar. Hetta endurspeglar leikurin fagurliga og sorgblítt. Einaferð ljómar ein tamba og tíðartoygd útgáva av ‘Tú alfagra land mítt’. Tað er sum um ein riva opar seg inn í ein alternativan veruleika, ið bert slapp at ljóma og skyggja eina stund, og síðani hvarv aftur sum døgg fyri sól. Skuggar og hvørvisjónir, sannleiki og lygn, tað farna og tað komandi, tað mista og tað vónaða. Alt er í samspæli meðan leikur ferst.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Loynikrókar í fólkasálini
Talan er sostatt um ein hendingar- og faktaríkan leik, men ikki meir enn at tað bilar. Kenslan eg siti eftir við, er í øllum førum tann, at eg kundi hugsað mær at sæð leikin umaftur, og sloppið at upplivað allar smálutirnar aftur. Hví? Tí fyri at skilja nútíðina og geva onkur líkinda boð uppá framtíðina, er tað alneyðugt at kenna fortíðina. Søguloysi er beina leiðin til meiningsloysi. Hetta er gamaní eitt leikverk, men eitt poeng við tí er, at allar søgurnar, ið sagdar vera, hava dokumentariskan uppruna. Ongantíð betri enn tá fortíðin verður pallsett á so hugfangandi hátt sum her.

Álvarsligir og gátuførir táttir taka seg eisini upp í Operation Valentine. Tá nøvn á bátum, ið gingu burtur undir krígnum, vera lisin upp, er tað ein døpur og álvarsom løta. Tað leiðir tankarnar yvir á andlát í útvarpinum, og kensluna av, at kollektiva tilvitskan fær ein eksistentiellan frammaná. Lívið verður sett í relieff, tá deyðin talar.
Í onkrum senum leita vit okkum niður í dulvitskuna; í myrkaru loynikrókarnar í fólkasálini. Ótti, deyði og dapurleiki. Her er tað sum um ein forn og mýtisk dimensión kemur undan kavi, við syngjandi seyðarhøvdum, grýlum, gassmaskum og bleiktrandi myrkri. Det Ferösche Compagnie hava eitt heilt serstakt tev fyri hesum. Tað sóu vit t.d. í En rejse udi Færø 1781-82 og Regn, har óunniligar gamlar sagnir komu til lívs í makabrum og absurdum skapi. Í aktuella verkinum er tilvísingarkarmurin gamaní av nýggjari uppruna, men røturnar eru onkursvegna eins fornar og ófrættakendar. Føroyingar eru í roynd og veru nokkso freaky í sínum frásagnum! Ikki tí, skemtiligar løtur við speirekandi eygleiðingum og surrealistiskt skinklandi keipumyndum koma eisini fyri í leikinum.

Har var okkurt, ið vaknaði í føroyingum undir hersetingini. Eitt nýtt útsýni og eitt størri áræði. Aftaná kríggið trein Føroyar inn í eitt nýtt mentanarligt og politiskt tíðarskeið, ið dagsins samfelag er úrslit av. Á ein hátt var hersetingin byrjanin til hetta tíðarskeiðið, og tí er tað ikki sørt hugfangandi og perspektiverandi at fara til ein leik, har henda byrjan verður gjørd livandi fyri einum. Helst havi eg sagt alt ov nógv, men far endiliga til leikin um tú fært møguleikan. Eg varð hugtikin.

Fakta:

Leikstjóri: Egill Heiðar Anton Pálsson

Listarliga toymið hjá DFC er:
Jens L. Thomsen, Kjartan Hansen, Kristina Sørensen Ougaard, Kirstin Helgadóttir, umframt: Sonja Lea, ljóssniðgevi, Anna Katrin Øssursdóttir Egilstrøð, Mikkjal Arge Galán. Fyriskipari er Gunnvá Zachariasen.

Operation Valentine er fjórða leikverk hjá Det Ferösche Compagnie síðan kompaníið var stovnað í 2010.

2011: En rejse udi Færø 1781-82
2012: Regn
2013: Woyzeck<3marie marie--="">


8/24/15

Á Noise Konsert í Sirkus

Foto: Hanna Vang.
Fríggjakvøldið 7. august var Sirkus í Vágsbotni karmur um eina noise konsert, har ikki færri enn tríggjar noise framførslur vóru á skránni, umframt ein rokkframførsla við bólkinum Ranchus. Tey trý framførandi noise nøvnini vóru Balak, Heðin og Vomit Nation. 

(Greinin stóð á prenti í Sosialinum t. 21. august 2015).

Hava vit nakrantíð havt nakað, ið líkist einum avantgarde ráki í føroyskari list? Um ein t.d. hyggur nærri at hvussu føroysk tónlist hevur ment seg gjøgnum tíðina, kann tað vera torført at fáa eyga á avantgardistisk eyðkenni. Ein møgulig frágreiðing er, at føroyska samfelagið ongantíð hevur upplivað eina modernismu, men heldur er lopið úr nationalromantikkini og beint inn í eitt postmodernað ella seinmodernað tíðarskeið, ið ikki hevur tikið seg upp fyrrenn í heilt nýggjari tíð.

Hvussu enn er og ikki, so var konsertin hetta fríggjakvøldið ein hending, ið kundi verið lýst út frá avantgarde tankanum. Í tónlistarligum høpi kann “avantgarde” skiljast sum tilburðir, har siðbundna verkhugtakið so ella so verður upployst. Eitt kent dømi er 4’33” hjá John Cage frá 1952, har ein klaverleikari spælir onki uppá eitt klaver í 4 minuttir og 33 sekund. Tónleikurin er her at fatað sum alt tað, ið hendir ljódliga í rúminum í teir fýra minuttirnar og trýogtredivu sekundini. Her er v.ø.o. talan um eina allýsing av tónleiki, ið fer langt útum siðbundnar fatanir av nótum, verki, skipan, bygnaði o.s.fr.

Noise í søguligum høpi
Spurningurin er síðani hvørji tónlistarlig fordømi finnast innan noise. Í rokktónleiki man plátan Metal Machine Music hjá Lou Reed frá 1975 vera eitt slag av noise “urteksti”. Plátan inniheldur heilar 64 minuttir við óviðgjørdum gittar feedbacki og óljóði. Innan tónleik í breiðari merking finnast tó væl eldri keldur til ein noise uppruna. Italski futuristurin Luigi Russolo (1883-1947) útgav longu í 1913 manifestið The Art of Noise (L’arte dei Rumori), har hann m.a. staðfestir at:

“Fornaldarlívið var tann bera kvirra. Í nítjandu øld, við uppfinningini av maskinuni, føddist óljóðið. Í dag sigrar óljóðið og ræður einsamalt yvir kenslusemi menniskjanna. Í nógvar øldir gekk lívið framvið í kvirru, ella í mesta lagi í ljódligum tónum. Hini sterkastu óljóðini, ið órógvaðu hesa kvirru, vóru hvørki harðlig ella drúgv ella fjølbroytt. Um vit hyggja burtur frá hendinga rørslum sum jarðskjálvtum, ódnum, illveðri, omanlopi og fossum, so er nattúran kvirr.” (Russolo 1913, egin umseting).

Í 20. øld sæst sostatt eitt skifti, har óljóð gerst sameindur partur av menniskjaligu tilveruni, og upp gjøgnum ártíggjuni síggjast ymsar tónlistarligar óljóðstulkingar. Avantgarde tónaskøld sum áðurnevndi John Cage og Edgar Varése tóku táttin upp frá Russolo, og í 50’unum sóust slóðarar innan eitt nú musique concréte (Pierre Schaeffer, Pierre Henry) og elektronische musik (Karlheinz Stockhausen, Györgi Ligeti), ið á ymsan hátt skipaðu óljóð í tónlistarligum samanhangi.

Noise í rokktónleiki
Í rokktónleiki hevur larmur í høvuðsheitum verið miðsavnaður um tvinnar effektir, ið báðar eru knýttar at el-gittaranum: distortion og feedback. Distortion er ein trevsing av gittartónanum við tilvitaðari overving av ljóðsignalinum. Feedback er loop effektin, ið hendir, tá pickuparnir á gittaranum uppfanga og endurtaka ljóðið úr gittarforsterkaranum í tað óendaliga. Tilvitaða nýtslan av hesum effektum í rokktónleiki kann slóðast aftur til gittarleikaran Link Wray og instrumentallagið “Rumble” frá 1958.

Onnur nøvn sum The Kingsmen, The Kinks, The Who, Jimi Hendrix, Velvet Underground, The Stooges og áðurnevndi Lou Reed gjørdu eisini sítt til at gera óljóð til ein integreraðan part av rokk úttrykkinum. Í 80’unum sæst ein framhaldandi estetisering av óljóði í rokktónleikaligum høpi, við bólkum sum Sonic Youth, My Bloody Valentine, The Jesus and Mary Chain, Spacemen 3 o.ø. (Sangild 2002). Seinastu 40 árini hava nøvn sum eitt nú Throbbing Gristle, Merzbow, Einstürzende Neubauten, Earth og Sunn O))) gjørt altjóða vart við seg við ymiskum tulkingum av noise.
A photo posted by Knút Háberg Eysturstein (@knut_he) on

Noise í Sirkus Föroyar
Á konsertini í Sirkus brúktu øll trý noise nøvnini el-gittarar, og hetta er sum sagt siðbundið ljóðføri innan rokktónleik. Tó vóru gittararnir í Sirkus brúktir til tað øvugta av tí, ið teir upprunaliga vóru hugsaðir til: larm og óljóð heldur enn ljóm og samljóð. Hóast hesir hættir hava síni áðurnevndu fordømi uttan úr heimi, er tað ikki gerandiskostur her um leiðir at fara á eina konsert, har tú kanst uppliva ikki bara eitt, men heili trý nøvn, ið framføra noise. Enntá í trimum ymiskum versiónum ella útleggingum.

“Noise" er nevniliga ikki bara noise, men kann tulkast og estetiserast á ymsan hátt. Hesum fingu vit sjón fyri søgn fyri á konsertini, ið bjóðaði uppá tríggjar ymiskar útleggingar. Balak (Bogi á Lakjuni) legði dent á estetiskt vakurt, dronandi og tonalt funderað noise. Heðin (Heðin Ziska Davidsen) legði dent á skurrandi, elektroniskt viðgjørt og rútmiserað noise. Vomit Nation (Óli Jákup Müller og Hugin Brend Bech) stóð fyri aggressivum, ófýsiligigum og feedback grundaðum noise.
Balak. Foto: Hanna Vang.
Balak
Konsertin var fríggjakvøld, og sama morgun var Balak í Útvarp Føroya og framførdi live noise tónleik. Hetta er helst fyrstu ferð at nakar hevur framført noise í ÚF, so hattin av fyri tí. Vónandi er tað ikki síðstu ferð.
Tað ljóðar kanska sum ein andsøgn, at óljóð skal kunna verða vakurt, men tað ber væl til. Í Balak’sa føri var avgjørt talan um óljóð, ja í roynd og veru ein “wall of noise”, men eisini um meditativan vakurleika. Ljóðmyndin var skapað við, at Bogi spældi dronandi tónar á el-gittara, ið var stemmaður í eini opnari akkord. Gittarpælið fór í gjøgnum ein hóp av effekt pedalum, og ávegis var signalið splittað í tvey, og fór sostatt í gjøgnum tvær ymiskar røðir av pedalum, og út í tvinnar gittarforsterkarar. Hetta gav ljóðmyndini enn stórbæran dám, og undirstrikaði kensluna av einum veggi av (ó)ljóði. Gittarspælið skifti millum hitt meditativa og stillføra og hitt intensa og áleypandi. Mótsetingurin kom serliga til sjóndar móti endanum, tá Bogi eftir at hava larmað eina góða løtu, skifti yvir í stillar gittardronar við m.a. nógvum rúmklangi. Hetta elvdi til eina “vakuum” effekt: stillføri er sjáldan so vakurt sum aftaná ógvusligan framdrátt. Blikalognin er ongantíð so kærkomin sum eftir harðastu ódnina.
Heðin. Foto: Hanna Vang.
Heðin
Næstur var Heðin, ið hevði koyrt sín gittara í gjøgnum eina røð av elektroniskum tólum, eitt nú teldu, teldil og sjálvandi obligatoriska hópin av effekt pedalum. Ljóðini, ið Heðin manaði úr gittaranum, vóru skitin og skurrandi á at lýða, og so hvørt sum tey komu úr gittaranum, vóru tey skipaði í rútmiskar eindir umvegis áðurnevndu elektronisku tól. Hetta elvdi til eitt hugtakandi samspæl millum skurr og skipan; millum klangligt óljóð og rútmiskt samljóð. Eins og hjá Balak var her greitt, at Heðin hevði gott tak á tí hann gjørdi. Eitt element av tamarhaldi var sostatt gjøgnumgangandi. Eisini í hesum var ein forkunnug andsøgn uppi í leikinum: at óljóð, sum í tess útgangsstøði er kaotiskt og óstýriligt, var viðgjørt og framført í eini kontrolleraðari tilgongd. Eftir eini løtu skifti Heðin mannagongd, og spældi á gittaran uttan at ljóðini vóru skipaði í rútmiskar eindir. Kanska nettupp fyri at bróta frá teirri skipaðu ella dogmatisku tilgongdini.
Vomit Nation. Foto: Hanna Vang.
Vomit Nation
Høvdu Balak og Heðin tamarhald á støðuni, so tóktist tað øvugta at gera seg galdandi hjá Vomit Nation. Her búði ein ófrættakend og ørandi kensla av kaos undir allari framførsluni, og tað gav tiltakinum eitt kærkomið spark í reyvina. Ikki at skilja sum at tær báðar undanfarnu framførslurnar ikki vóru góðar, tí tað vóru tær. Men hetta var hóast alt ein NOISE konsert, og ein ynskti sær sjálvsagt onkrar kaotiskar og punkuttar løtur. Henda vón var so sanniliga forloyst við Vomit Nation, ið framførdu ágangandi og feedback grundað noise frá byrjan til enda.

Tað var hart frá. Í roynd og veru alt ov hart frá, og mong viðmerktu hetta við at halda fyri oyruni. Undirritaði hevði tíbetur tikið oyraproppar við á konsert, og slapp sostatt nøkunlunda heilskalaður, hóast ljóðtrýstið eisini hevði kropsliga ávirkan. Onkrir feedback tónar elvdu til fysiskt ófýsni fyri bæði oyru og maga. Teir báðir limirnir í bólkinum sóu eisini út til at leiðast yvir støðuna, sum høvdu teir nervar ella kanska vóru teir sjálvir merktir av fysiskum ófýsni. Einaferð kom ein abruptur steðgur í, og fólk klappaðu. Menn vóru tó ikki lidnir enn, og steðgurin merkti bert at Bogi á Lakjuni skuldi leika við teimum næstu løtuna. Hann so gjørdi, og kakofoniin slapp at halda áfram eina góða løtu. Brátt fekk framførslan ein enda. Eg haldi tað var tí at tann eini forsterkarin gav upp, men eg veit tað ikki fyri vist. Tími heldur ikki at vita ov nógv um tað, tí mær dámdi satt at siga væl óstýriliga og skilaleysa hugburðin, ið ráddi hesa løtuna.
Hart frá! Foto: Hanna Vang.
Kent og ókent
Eitt annað hugtakandi við Vomit Nation, er at eg í mun til tey bæði fyrru nøvnini veit lítið og einki um limirnar báðar, annað enn at teir framføra noise. Bogi á Lakjuni og Heðin Ziska Davidsen eru kendir úr fleiri ymsum samanhangum. Til samanberingar eru Óli Jákup Müller og Hugin Brend Bech óskrivaði bløð á føroyska tónleikapallinum. Teir spæla noise, og meira vita vit ikki. Ikki enn í øllum førum. Sum skilst var hetta kvøldið upprunaliga hugsað sum teirra konsert, og hini nøvnini løgdust afturat so hvørt. Ranchus framførdu eisini, og hóast teir ikki eru ein desideraður noise bólkur, so hóskaði teirra skitni alternativi rokkur væl sum rosina í pylsuendanum. Við sær á konsert høvdu teir bæði roykmaskinu og lasaraeffektir, og hetta elvdi til eitt ikki sørt psykedeliskt huglag í Sirkus nú tað leið ímóti midnátt. Ein góður endi á eini forvitnisligari konsert.

Foto: Hanna Vang.
Hetta var annars sama kvøld sum túsundtals fólk savnaðust til Roxette í Klaksvík. Veit ikki hvørt tað var av tilvild ella tilvitað, at sama kvøld hýsti noisekonsert í Sirkus. Í øllum førum var talan um ein stuttligan mótsetning millum fjøldstekkjandi nostalgipopp og smalt avantgardenoise, og fult var eisini í Sirkus hetta kvøldið. Nú er tað ikki nakað stórt høli, men kortini. Fult hús. Tað er kanska í seina lagi, at bjóða avantgarduni vælkomnari til Føroya nú vit skriva 2015, men fyri tað var hetta ein mikið upplivingarrík noisekonsert. Noys!

Keldur:
Russolo, Luigi. 1913. The Art of Noise, unknown.nu
Sangild, Torben. 2002. The Aesthetics of Noise, ubu.com

8/15/15

Sirkus Bio: Krautrock Kvöld

Síðan mai mánaða hava Sirkus Bio sýningar verið annan hvønn týsdag í Sirkus. Sirkus Bio byrjaði upprunaliga stutt eftir at staðið opnaði, men datt niðurfyri fyri nøkrum árum síðani. Nú er átakið í gongd av nýggjum, við serligum denti á tónleikafilm, t.e. heimildarfilmar, ið snúgva seg um tónleik og tónleikarák. Sýningarnar eru ókeypis og poppkornið er ókeypis. Higartil í ár hava seks sýningar verið:

12/05: Beautiful Noise (Green, 2014)
26/05: Neil Young Journeys (Demme, 2010)
16/06: Marley (Macdonald, 2012)
30/06: Dub Echoes (Natal, 2008)
21/07: Paris is Burning (Livingston, 1990)
04/08: Man Ooman (Rosforth, 2008)

Marley, Dub Echoes og Man Ooman vóru sýndir undir einum Jamaika tema. Týskvöldið 18. aug. kl 20 flyta vit sjóneykuna frá Jamaika yvir til Týsklands, tá Sirkus Bio verður karmur um onki minni enn eina krautrock dupultsýning við filmi og konsert:
 

KRAUTROCK - THE REBIRTH OF GERMANY (2009)
BBC heimildarfilmurin Krautrock - The Rebirth of Germany hyggur nærri at radikala ættarliðnum, ið fór undir at smíða ein nýggjan týskan samleika seinast í 60’unum og fyrst í 70’unum. Aftaná kríggið hekk ein skomm uppi við hesum at vera týskari, og umrødda ættarlið vaks tí upp í einum mentanarligum tómrúmi. Av tí sama høvdu tey ein serstakan møguleika at endurføða sín samleika, og hetta hoyrdist aftur í eitt nú nýskapandi og slóðbrótandi tónleiki.

Í filminum hitta vit tónleikarar úr bólkum sum Neu!, Kraftwerk, Can, Tangerine Dream, Faust og Cluster. Tónleikurin hjá teimum rakk útum skuggan frá døpru fortíðini, og gjørdist eitt alternativ til anglosentriska rákið úr USA og Stóra Bretlandi. Hetta forðaði tó ikki ensku pressuni í at lýsa tónleikin undir niðrandi samheitinum “krautrock”. Alt hetta verður nærri viðgjørt í filminum, ið sjálvandi eisini fevnir um tónleikabrot frá umrøddu nøvnum. Filmurin er 1 tíma til longdar og á enskum (uttan undirtekstir).


Brot úr filminum, har tosað verður við Edgar Froese úr Tangerine Dream:


KRAFTWERK LIVE ROCKPALAST (1970)
Aftaná filmin sýna vit forkunnuga s/h Kraftwerk konsert, ið var send í týsku tónleikasendingini Rockpalast á sinni. Konsertin er filmað í Soest í Týsklandi veturin 1970, og talan er sostatt um elstu varðveittu konsertupptøku við Kraftwerk. Frá teirri tíðini, tá limirnir enn høvdu langt hár, og gjørdu abstraktan tónleik við íblástri frá sýrurokki og free jazzi. Áðrenn - so segði hann - slipsini.

Á konsertini framførir bólkurin sum trio: Ralf Hütter á tangentum, Florian Schneider-Esleben á floytu og vibes, og trummuleikarin Klaus Dinger, ið seinni stovnaði Neu! saman við Michael Rother, á trummum. Konsertin veitir eina løtumynd av frælslynta huglagnum millum ungdómar tá, og er eisini ein frálík tónleikauppliving í sjálvum sær. Konsertupptøkan er 48 minuttir til longdar.

Undan sýningini bjóði eg vælkomin. Tað er valla ov nógv sagt, at eg havi eitt serligt forhold til henda tónleikin. Niðanfyri er eitt krautrock sett, ið eg diskaði í Sirkus í August 2010. Tracklisti fæst við at klikkja á leinkjuna. Longu fimm ár síðani:


8/6/15

Mínar mest spældu iTunes plátur

Síðani januar í ár havi eg havt Spotify Premium hald, og er tað nakað eg havi lagt til merkis, so er tað hvussu hetta hevur broytt mínar talgildu lurtivanar. Størsta broytingin er tann, at áður brúkti eg bert iTunes, meðan iTunes og Spotify í dag deilast um mína lurtitíð. Tvinnar plattformar heldur enn ein. Spotify vinnur í skrivandi stund fyri hentleika: tað er lætt og ómakaleyst at stroyma og eisini at heinta plátur og playlistar niður á snildfon, teldil o.a., uttan at skula kobla hesi til telduna (eitt alt ov roksut element við iTunes).

Hesi árini við iTunes havi eg av og á kaga inn á "Top 25 Most Played" playlistan, til tess at kanna eftir hvørjir sangir og plátur hava fingið flestu spælingarnar. Hesin topp 25 playlistin er tó stagneraður í seinastuni, tvs. aftaná eg fekk mær Spotify. Tað sær út til at talgilda monopolið hjá iTunes í míni virtuellu lurting er ein farin tíð. Av tí sama hugsaði eg at siga nøkur orð um tær pláturnar, ið hóast alt fingu sangir umboðaðar á mínum iTunes "Topp 25 Mest Spældu".

Núverandi iTunes savnið var etablerað á veturi í 2009, so listin fevnir um seinastu 5-6 árini. Útgávurnar eru umrøddar eftir hvussu ovarlaga mest spældi sangurin liggur á listanum:

My Bloody Valentine: MBV (2013)
Eri ikki kløkkur av at henda liggur ovast. Mest spælda lagið í mínum iTunes er byrjunarlagið "She Found Now". Havi dyrkað undurfagra shoegaze larmin hjá My Bloody Valentine í eini 15 ár, og tá comeback plátan MBV brádliga gjørdist tøk á heimasíðuni hjá bólkinum í februar 2013, var eg skjótur at keypa hana talgilt niður á iTunes. Havi trálurtað hana næstan líka síðani, og hon er framvegis fantastiska góð. MBV hevur 6 sangir umboðaðar á Topp 25 listanum.

U2: Songs of Innocence (2014)
Tað var eitt øgiligt uppstandilsi, tá henda plátan brádliga sníkti seg ókeypis inn á iTunes download listarnar hjá øllum iTunes brúkarum í heiminum. U2 og Apple samstarvaðu um henda, fyri mong, átroðkandi útgávuháttin, og tíverri stjól útgávuhátturin uppmerksemið frá tónleikinum á plátuni. Well, mær dámar hana væl, hóast hon eins og tríggjar tær seinastu U2 pláturnar ljóðar eitt sindur MOR (middle of the road) í støðum. Havi annars ummælt Songs of Innocence her. U2 eru á konsertferð í samband við útgávuna, og konsertirnar fáa ræðuliga góð ummæli. Man burdi farið. Útgávan hevur bert 1 sang umboðaðan á listanum, men havandi í huga at tað er minni enn eitt ár síðani hon kom út, er tað sigandi at hesin sangurin longu hevur sníkt seg upp á 2. pláss.

Daft Punk: Random Access Memories (2013)
Heldur ikki kløkkur her. 2013 var eitt gott comeback ár. Random Access Memories var millum tær heilt góðu, ja kanska tann besta yvirhøvur tað árið. Í mun til MBV hevði hendan útgávan eina drúgva og væl orkestreraða PR tilgongd uppundir útgávuna. Brot úr "Get Lucky" dagaðu undan, síðani kom allur sangurin, og so var øll plátan tøk og avdúkaði seg um eitt bergtakandi verk. Ein av bestu popp útgávunum í mong ár, har Daft Punk í mun til undanfarnu útgávurnar leita sær aftur í tíðina. Til disco bylgjuna og hi-fi studio poppin frá 70'unum og 80'unum, og bjóða alt fram í einum ómetaliga vælljóðandi og dagførdum hami. Liðið av tónleikarum og samstarvarum á plátuni er eisini eitt who's who av garvaðum studio rottum, ið hava sett síni fingramerki á manga klassiska poppútgávu millum ár og dag. Random Access Memories hevur 4 sangir umboðaðar á listanum.

Bon Iver: Bon Iver (2011)
Eg var hugtikin frá fyrstu stund eg hoyrdi hesa útgávuna, og tað vóru mong onnur eisini. Fyrstu ferð eg lurtaði eftir henni var hon faktiskt likin áðrenn útgávutíð, og meðan eg lurtaði kókaði eg mær the í einum lekandi ketli. Hetta elvdi til eina lítla hugleiðing um lekar á Facebook. Lekar hava týdning. Sum Leonard Cohen syngur: "...there is a crack in everything, that's how the light gets in".  Aftaná spartansku og hugfangandi debutina For Emma, Forever Ago frá 2009 var øllum greitt, at Justin Vernon hevði evnini, men at tað skuldi realiserast so stórbært og gjøgnumført sum her, tað kom eitt sindur óvart á. Bon Iver er ein solid og vøkur pláta frá byrjan til enda, og tí undrar tað meg ikki at hon hevur 5 sangir umboðaðar á listanum.


Suicide: Suicide (1977)
Hendan er eitt sindur ein odd one out á listanum, men tó eisini ein, ið eg havi dyrkað nógv. Synth punk duo'in Suicide eru ein søga fyri seg, og tað er sjálvnevnda debutin frá 1977 eisini. Alan Vega syngur, teskar, stynjar og rópar sum eitt slag av spøkilsis-Elvis (Elvis frá helviti), og Martin Rev veitir hypnotiskar og marrukendar synth og rútmuboks dronar. Tað er minimalistiskt og punkut, men gamalt blues, rock'n'roll og 50'ara balladur lúra eisini millum rillurnar. Í 2010 vóru vit á konsert hjá Suicide á Statens Museum for Kunst í Keypmannahavn. Teir framførdu alla debutplátuna í raðfylgju á konsertini. Hóast røddin hjá Vega hevði førkað seg frá spøkilsis-Elvis til okkurt slag av harkandi og rópandi post-Tom Waits græli, og synth ljóðini hjá Rev vóru nærum industrial í skittleika, so var tað rætt og slætt ein ógloymandi konsert. Suicide hevur 1 sang umboðaðan á listanum.

Radiohead: The King of Limbs (2011)
Eisini ein bólkur, ið eg havi dyrkað nógv millum ár og dag, ja í skjótt 20 ár tilsamans. Tað er altíð ein stórhending, tá Radiohead geva nýggja plátu út, og seinast hetta hendi var í februar 2011, tá áttanda Radiohead plátan var útgivin. Hon kom rættiliga brádliga út, og minti sostatt í útgávuhátti eitt sindur um tað undanfarnu, In Rainbows frá 2007. Hesuferð var prísurin tó ásettur frammanundan. The King of Limbs er eitt slag av tematisering av tí stuttlivaða, tí transparenta og tí stokkuta. Hetta endurspeglaðist í special edition av plátuni, ið var prenta á avíspapír. Plátan hevur fleiri góðar sangir, og er sum so ein góð Radiohead útgáva, men hon telist ikki millum tær allarbestu hjá bólkinum. Sum mín vinur Per Ingvaldur plagar at taka til: live útgávan The King of Limbs: Live from the Basement er minst líka góð sum studioútgávan. The King of Limbs hevur 4 sangir umboðaðar á listanum (man er vælsagtans fjeppari).

Boards of Canada: Tomorrow's Harvest (2013)
Sum áður nevnt var 2013 eitt gott comeback ár. Hetta gjørdi seg eisini galdandi fyri skotsku elektronisku duo'ina Boards of Canada, ið komu aftur í aftur aftaná átta ára útgávutøgn. Gleðiligt er at staðfesta, at Tomorrow's Harvest stendur mát við eldru útgávurnar hjá bólkinum, har serliga Music Has The Right To Children (1998) og Geogaddi (2002) skara framúr sum varðar innan IDM/electronica. Boards of Canada hava ikki mist tevið fyri sterkum elektroniskum ljóðmyndum. Ein farri av vintage horror synth soundtrackum a la John Carpenter hómast í krókunum, og hetta er ikki ein útgáva, ið sleppur sínum taki í tær við bræið. Tú vendir aftur til hana hóast steðgir av og á. Útgávan hevur 2 sangir umboðaðar á listanum.

Wendy Carlos: A Clockwork Orange - Wendy Carlos's Complete Original Score (1971)
Vit verða verandi í elektroniska soundtrack heiminum. Wendy Carlos við tónleiki frá klassiska Kubrick sci-fi filminum A Clockwork Orange. Eisini eitt sindur av einum outsidara á listanum. Stuttligt. Fyrr í ár fann eg eina LP við offisiella soundtrackinum á einum loppumarknaði í París, men akkurát hendan upptøkan stavar frá einum bootleg, ið eg havi funnið á netinum einaferð. Wendy Carlos's Complete Original Score. Soundtrackið er fyri ein stóran part elektroniskar Moog tulkingar av klassiskum verkum hjá Beethoven o.ø.. Hóskar sera væl til dekadent futuristiska og dystopiska huglagið í filminum, og roynist eisini væl sum lurtitilfar burturav. Wendy Carlos er ein søga fyri seg. Hon æt upprunaliga Walter Carlos og var maður. Einaferð í tíðini broytti hon kyn. Útgávan hevur 1 lag umboðað á listanum.

Judy & Óli: Vónir (1983)
Um man skal almannakunngera sínar "Top 25 most played", so er tað í lagi at ein føroysk útgáva sleppur uppí part. Og skal ein føroysk útgáva sleppa uppí part, ja so er tað í lagi um tað er hendan. Hvat skal man siga. Judy & Óli við Vónir. Ein av mínum yndis yvirhøvur, úti sum heima. Eg var í útvarpinum og prátaði við Eir Nolsøe um Vónir í fjør. Samrøðan liggur á heimasíðuni hjá Kringvarpinum, og tað ber til at lurta eftir henni. Eisini er ein Facebook bólkur dedikeraður til útgávuna. Vónir hevur 1 sang umboðaðan á listanum.
A photo posted by Knút Háberg Eysturstein (@knut_he) on

---
Hatta var so tað. Útgávurnar á mínum iTunes "topp 25 mest spældu". Onkur nøvn tala við síni fráveru, t.d. Bob Dylan. Har er mín umbering, at hann hevur givið so nógv út, og eg lurti breitt eftir samlaða verkinum. Tað er sjáldan, at ein einstøk útgáva fær psyko nógvar spælingar. Helst ger hetta seg galdandi fyri onkur onnur nøvn eisini.

Annars elvir listin ikki til stórvegis bilsni, men tað er helst í lagi við tí. Tað skuldi gjarna ikki komið óvart á, at lurtivanarnir hjá einum samsvara nøkunlunda við tað ein heldur seg dáma. Royni gamaní at billa mær inn, at eg havi breiðan smak og lurti breitt, og tað geri eg kanska eisini í ávísan mun. Alíkavæl eru tað teir solidu kenningarnir og favorittarnir, ið fáa mest spælingar. Hvat sigur tað ikki nógv um lívið.

P.S. Ein stuttlig detalja er at eg eisini havi allar tær omanfyristandandi pláturnar í fysiskari útgávu. Tær átta útlendsku á LP (onkur á fløgu eisini), og tað føroysku niðast á fløgu og bandi (!) Hetta kundi bent á at yndisútgávurnar hjá einum hava lyndi til at, so segði hann, manifestera seg í bæði talgildum og materiellum líki.